Een truc van Luie Charel
22 juli 2010
Het 21 juli-idee van Patrick Janssens is interessant: hij vindt dat grote steden zelf moeten kunnen beslissen over belangrijke infrastructuurwerken op hun grondgebied.
In algemene termen heeft Janssens gelijk: steden moeten niet bevoogd worden. Maar als het over De Lange Wapper gaat, volg ik niet. Daar speelt hij een aloude Antwerpse truc van luie Charel.
Maar – laat ik daar toch mee beginnen - wat Janssens aanbrengt is wel een stevig debat waard. Wie beslist wat, en wie is bijgevolg waarvoor verantwoordelijk, is een cruciale vraag. Dat is een Leitmotiv voor de staatshervorming, en die is, zoals bekend, vitaal: België behoeft een grondige hervorming, maar ook binnen Vlaanderen is die herdenking van taken en verantwoordelijkheden levensbelangrijk.
Meer en meer krijg ik immers de indruk dat Vlaanderen in feite niet zo goed bestuurd wordt. Toegegeven, Vlaanderen wordt anders bestuurd – België wordt gewoon niet (meer) bestuurd, en hoe aan de andere kant van het land beleid wordt gevoerd, dat zie je, exempli gratia aan de kwaliteit van het onderwijs. Maar ik zou liegen als ik zou zeggen dat Vlaams bestuur staat voor beter bestuur. Terwijl dat nochtans de essentie is van alle overdracht van bevoegdheden, de essentie ook van alle m.i. zeer terechte vragen over splitsing, over noord en zuid die elk hun eigen ding moeten kunnen doen.
Ik heb het al eerder geschreven: het Vlaams bestuur lijdt aan het syndroom van De Batselier. De verdienste daarvan is dat het vertrekpunt zeer integer is geweest, maar het gigantische nadeel is dat de politiek daarmee zijn primaat en zelfs zijn zeggenschap heeft opgegeven, en het beleid heeft overgelaten aan de ambtenarij.
Ik leg uit. De zogeheten Zwarte Zondag van 1991 heeft destijds aanleiding gegeven tot wat toen werd genoemd de Nieuwe Politieke Cultuur (NPC). Dat kwam er, kort gezegd, op neer dat daar waar je vroeger iemand moest kennen om iets geregeld te krijgen, er voortaan geobjectiveerd zou worden. Je kreeg bvb niet langer een sociale woning vanwege het dienstbetoon van een politicus, maar omdat je er volgens objectieve criteria recht op had. Gevolg, anno 2010: ondanks de nood aan sociale woningen, staan er een paar duizend leeg, omdat… de papieren niet in orde zijn…
Eén (kras) voorbeeld, maar de klachten over dat soort traagheid, dat soort papieren toestand hoor je in Vlaanderen overal. (Ik ben de laatste weken op veel plaatsen op bezoek geweest, om goed te luisteren; ik heb heel veel geleerd.) Overal hoor je hoe de papieren werkelijkheid de bovenhand haalt op de echte werkelijkheid, hoe ambtelijke tijgers de decision makers zijn geworden. En telkens wordt dat naar voren geschoven als hinderpaal om beleid te voeren, of zelfs om de dingen te laten werken.
Baseline is dat het in de wereld overal sneller en efficiënter moet, maar dat de Vlaamse structuren ook eenvoudige beslissingen totaal onmogelijk dreigen te maken. Als allerlei procedures, o.m. ter bescherming van de rechten van het individu, aanleiding zijn om het beleid totaal te verlammen, dan schieten die hun doel voorbij.
Je hoort dat soort klachten over onwerkbare paperasserij in het onderwijs, in de culturele sector, bij de werkgevers. Je hoort het zelfs uit de mond van de minister-president zelve. In de laatste Keien van de Wetstraat ging het over de traagheid in een aantal dossiers, en dus ook Kris Peeters zei het. “Dan stuit je op de administratie,…” zei hij. Heel merkwaardig: de baas die naar zijn diensten verwijst als hinderpaal of beletsel. Dat geeft een totaal andere en perverse invulling aan het woord diensten, dat is doodeenvoudig de wereld op zijn kop.
Als Vlaanderen dat probleem niet grondig aanpakt, is alle staatshervormend streven umsonst. Vlaanderen dat zijn interne staatshervorming niet doorvoert, is even erg als het status quo in de bevoegdheidsdiscussie.
De steden en gemeenten – terug naar Janssens - klagen overigens al langer dan vandaag over wat ze de regelneverij noemen, maar ze hebben dus gelijk. Het probleem is wijd en zijd verspreid. En in die zin stelt Janssens een zeer terechte vraag: wie doet wat, en wie is daarvoor verantwoordelijk. En het antwoord is dat dat ‘zo laag mogelijk’ moet zijn, dwz het bestuursniveau dat het dichtst bij de mensen staat. Het principe van de subsidiariteit: je moet nooit op een hoger niveau afhandelen wat je ook kan doen op een lager niveau.
Vraag is alleen hoe je dat bepaalt. Minstens twee vragen zijn daarvoor relevant. Ten eerste: wie heeft er baat bij/last van? Het spreekt vanzelf dat steden bijvoorbeeld niet met eigen milieunormen moeten werken: wind, stof, stank, … stoppen niet aan de grenzen. Ten tweede: wie betaalt de rekening? Om het met de oude meester Louis Tobback te zeggen: wie betaalt, bepaalt.
In die zin moet Patrick Janssens er niet aan denken op zijn eentje te beslissen over De Lange Wapper. De brug/tunnel is van vitaal belang voor héél Vlaanderen, en dus is het de logica zelve dat de Vlaamse regering beslist, en niemand anders. (Terzijde: storend aan dat referendum vorig jaar was dat daarmee de indruk werd gewekt dat De Lange Wapper een exclusief Antwerps probleem is. Quod non!)
En ik ga er niet van uit dat de Antwerpenaren de brug/tunnel zelf gaan betalen. Maar dat is dus een reden te meer om de beslissing in Vlaanderen te leggen, en nergens anders.
Los daarvan weze nog opgemerkt dat Patrick Janssens in deze nog wat andere trucen gebruikt om zijn zin te krijgen. "Als Vlaanderen vindt dat het groot genoeg is om niet aan het handje van de federale overheid te lopen, dan moet het begrijpen dat Antwerpen groot genoeg is om niet aan het Vlaamse handje te lopen", zegt hij. Daar zitten nogal wat denkfouten in: Vlaanderen loopt niet aan het handje van de federale overheid, want dat zou impliceren dat die weet waar naartoe; helaas, die blijft staan. Net daarom… En ook op het vlak van belang en financiering heeft Vlaanderen in de relatie met het federale niveau alle recht van spreken.
Het zou natuurlijk wel eens kunnen dat Janssens in deze niet zo gerust is over het zogeheten Dubbelbesluit van de Vlaamse regering. De beslissing om uit te zoeken of een tunnel een even goede oplossing is (even duur, even snel) als een (aangepaste) brug. Janssens en de SP.A zijn daarvan overtuigd, maar naar verluidt blijkt dat niet uit het studiewerk… Vanuit dat licht bekeken zijn de woorden van de Antwerpse burgemeester enigszins anders te begrijpen.
Mocht dat waar zijn van dat studiewerk, dan moet de Vlaamse regering haar eigen besluit ook wel uitvoeren. Ik schreef bijna onverwijld. Want dit heeft al veel te lang geduurd. Dit is een zaak van dringend en dwingend algemeen belang.
We leven in een land met vijf regeringen. Dat er één daarvan niet/nauwelijks werkt, of onnozele beslissingen neemt over nummerplaten, allez vooruit, we zullen proberen daaraan iets te doen. Maar twee niet-beslissers is teveel. Veel teveel.