Ceci n’est peut-être pas une fiction
17 november 2011
Ik kan iedereen het boekje Virtual History van de Schotse historicus Niall Ferguson aanraden. Het is een bundeling fictiestukjes waarin specialisten zich afvragen hoe de geschiedenis er zou hebben uitgezien als de dingen net dat tikkeltje anders waren gelopen. Wat als Gavrilo Princip de Oostenrijkse aartshertog Franz Ferdinand nooit had neergeschoten? Wat als Hitler de Russen had verslaan tijdens WO II? Wat als die Sovjet-unie nooit een Gorbatsjov had gekend om glasnost en perestroika te brengen?
Stephen Fry heeft met hetzelfde uitgangspunt zijn prachtige roman Making History geschreven, een absolute aanrader.
Hieronder hebben we dat ook eens geprobeerd… Een oefening over wat is, en wat had kunnen zijn.
Juni 2007
Het Vlaams kartel verplettert de uitgeleefde Paarse coalitie van Guy Verhofstadt. Minister-President Yves Leterme is de nieuwe kieskampioen, de man van 800.000 stemmen. Een paar jaar eerder was de CD&V en haar kleine kartelpartner N-VA – erfgenaam van de uiteengespatte Volksunie - door de weldenkende pers dood verklaard. Nu vieren ze hun tweede electorale triomf op rij.
Yves Leterme is het onbetwiste kopstuk, maar ook de invloed van de jonge en gevatte N-VA-voorzitter Bart De Wever groeit. Met zijn communautaristisch verhaal wordt hij de nieuwe intellectuele chouchou van de traditionele CVP-achterban. Conservatief is het nieuwe hip, De Wever wordt zelfs gevraagd voor lichtvoetige maar slimme amusementsprogramma’s op de VRT.
In Wallonië en Brussel wint de Mouvement Reformateur. Voor het eerst in 125 jaar worden de liberalen groter dan de almachtige PS. De cynische MR-voorzitter Didier Reynders ziet zijn kans om zonder de PS te regeren, zijn once in a lifetime kans.
De langste crisis ooit
Didier Reynders wordt informateur en laat als een Zonnekoning gans het middenveld voor zich paraderen. Ondertussen spreekt hij met Yves Leterme en Bart De Wever. Didier Reynders zegt hen: “Een regering zonder de PS is de grootste staatshervorming.” De twee Vlamingen knikken instemmend. “BHV zou ik graag van de baan zien en enkele bescheiden bevoegdheidsoverdrachten”, zegt De Wever voor ze op l’orange-bleu toasten. Reynders verzekert hem dat het geen probleem is: de MR kan desnoods verder zonder het FDF.
De drie macho’s zien over het hoofd dat ze ook nog CDH-voorzitster Joëlle Milquet moeten verleiden. De Cdh is onder haar leiding verschrompeld tot een kleine, linkse partij van nog een tiental zetels. Voor haar politieke overleven heeft Milquet zich vastgeklampt aan de PS. Op de RTBF verklaart ze doodleuk dat een staatshervorming voor haar onbespreekbaar is.
Leterme wordt ongedurig. Hij wil zijn overwinning verzilveren: hij wordt formateur en roept de vier partijen van l’orange bleu samen op Hertoginnendal. Maar dan gebeurt het: Reynders slikt koudweg zijn eerdere beloftes in, en gaat dwarsliggen over BHV. Milquet terroriseert de andere onderhandelaars met eindeloos muggeziften over de meest onmogelijke details. Open VLD’er Karel De Gucht jaagt de decibels regelmatig de hoogte in. De term “milquetiseren” wordt geboren. De onderhandelingen slepen eindeloos aan, het formatierecord van Dehaene wordt moeiteloos verpulverd. Herman Van Rompuy, het archetype van de oude CVP, moet de gemoederen tot bedaren brengen. Op een persconferentie spreekt Leterme de noodlottige woorden: “De grenzen van ons federaal model zijn bereikt.” In de media wordt er steeds vaker luidop nagedacht over het einde van het land.
Van Rompuy probeert Milquet en Leterme nader tot elkaar te brengen, maar faalt. Hij zal van het politieke toneel verdwijnen en in alle rust haiku’s plegen. Het geduld van de koning is op, hij roept Leterme bij zich en zegt dat hij Verhofstadt zal belasten met de vorming van een overgangsregering. Leterme is woest. “Dat is een regering zonder Vlaamse meerderheid. Ik zal die bevechten te land, ter zee en in de lucht, van De Panne tot Opgrimbie! U speelt met de toekomst van ons land!!”
De koning beseft dat hij niet kan ingaan tegen de grootste partij van het land. Hij probeert het bijgevolg via Joëlle Milquet, een oprechte royaliste. Hij smeekt haar om toch maar de PS te lossen, hij zegt haar dat hij zelf ook niet blij is met de aanwezigheid van separatisten rond de onderhandelingstafel, maar dat de kiezer nu eenmaal heeft gesproken. Hij windt zich op en slaat hard op zijn bureau. “Fait-le pour notre cher pays!”
Dat werkt. Milquet denkt: “Il y a des gens derrières les chiffres, mensen die er niet bij gebaat zijn om in de afhankelijkheid te blijven. De PS is al een eeuwigheid aan de macht in Wallonië, en toch blijft de economische toestand van de as tussen Charleroi en Luik belabberd, met werkloosheidcijfers tussen 20 en 30%. Wie nog een beetje geloof wil overhouden in de maakbaarheid van de samenleving, kan niet geloven dat de recepten van de PS werken. En een vraag van de Koning…” Een lucide moment dat de loop van de geschiedenis verandert, de vlinderslag…
L’Orange bleu
Leterme wordt opnieuw formateur. Vijf minuten politieke moed volstonden dan toch om zijn slag thuis te halen. Nu Milquet mentaal van de PS los is, gaat alles veel vlotter. Leterme bereikt communautaire akkoorden over het arbeidsmarktbeleid en zelfs over de splitsing van de vennootschapsbelasting. (Wallonië maakt er handig gebruik van: dankzij een Europese regel kan de vennootschapsbelasting er lager zijn) Na een nacht met opgevoerd drama, laat Didier Reynders het FDF vallen.
Tegen kerstmis 2007 legt de regering Leterme I de eed af. Hij grapt tegen de koning: “Ik had niet gedacht dat ik hier nog ooit zou staan.” Annemie Turtelboom wordt Minister van Migratie en mag het lakse migratiebeleid omgooien. Milquet doet niet meer moeilijk: electoraal is haar Cdh zieltogend, ze wil zich niet meer richten op nieuwe kiezers in het Brusselse, maar op la Wallonie profonde. De CD&V-voorzitter Jo Vandeurzen wordt de nieuwe minister van Justitie en ook hij broedt op ambitieuze hervormingen. Ook de N-VA mag een minister leveren. Bart De Wever grapt dat hij iemand zal sturen die zo hard kan roepen als Karel De Gucht. De Antwerpse bedrijfsleider Jan Jambon wordt de strenge Minister van Begroting.
De Bankencrisis
Het gaat de regering Leterme I voor de wind. Na de moeizame formatie, heeft ze de staat van genade gevonden. In de peilingen stoomt het kartel door naar vooroorlogse scores. Maar in de zomer van 2008 slaat de bankencrisis toe. De Amerikaanse bank Lehman Brothers dreigt heel de financiële sector in zijn ondergang mee te slepen. Leterme moet Fortis verpatsen, hij is woest op Reynders omdat die zich gedraagt als een agent van het Elysée.
Nog woester wordt Leterme om wat hij bij Dexia aantreft. De bank van de christelijke arbeidersbeweging blijkt het grootste casino van West-Europa. Op een vergadering van het Politiek Comité – het formeel overleg tussen de top van de zuil en hun vertrouwensmensen in de regeringen - scheldt Leterme Francine Swiggers de huid vol. Swiggers is het financiële brein van het ACW, de rest van de vakbondstoppers staart beteuterd voor zich uit.
De regering krijgt haar eerste echte tegenslag te verwerken. Op het eerst volgende kernkabinet spreekt Reynders profetische taal: “Na een bankencrisis volgt meestal een landencrisis. Ik acht dat zeker niet uitgesloten. Want ik moet bekennen: destijds bij de toetreding tot de eurozone hebben we nogal wat ontoelaatbare zaken laten passeren. Iedereen smukte zijn begroting wat op, maar bij sommigen was het echt onverantwoord. It was an accident waiting to happen.”
Met de christelijke vakbond moreel in de touwen, en een socialistische vakbond die steeds minder mensen vertegenwoordigt, is het voor de regering zaak om zo snel mogelijk een economisch hervormingsprogramma op de sporen te zetten. De genezen economische reus Duitsland is de inspiratie. De werkloosheidsuitkering wordt beperkt in de tijd, de pensioenleeftijd verhoogd en de procentenindex wordt een centenindex. De bonden weten niet waartegen eerst storm te lopen, de PS schiet in het wilde weg vanop de oppositiebanken. Didier Reynders moet een grondige hervorming van de banken toestaan, maar verwerkt dit verlies in stilte. Begrotingsminister Jambon speurt onverdroten naar besparingsposten.
2009
In 2009 winnen de regeringspartijen overtuigend de regionale verkiezingen. CD&V/N-VA en Open VLD vormen ook op Vlaams niveau de regering. In het kiesdistrict Antwerpen dient lijsttrekker Bart De Wever het Vlaams Belang een zware nederlaag toe. Hij oogst open doekjes in de weldenkende pers. Mieke Van Hecke wordt de minister van onderwijs, ze laat zich opmerken door niet met losse ideetjes in de kranten te komen. Ze werkt in stilte aan de versterking van de autonomie van de scholen.
In Wallonië kan de MR het resultaat van de federale verkiezingen evenaren. Voor het eerst sinds ze in 1999 partijvoorzitster werd, wint de Cdh van Joëlle Milquet nog eens een verkiezing. De drie traditionele partijen gaan onder leiding van Rudy Demotte rond tafel zitten om een nieuwe toekomst voor Wallonië uit te tekenen. Demotte distantieert zich steeds meer van het oppositiegebeuk van de federale PS, de overtuiging groeit dat Wallonië meer hefbomen nodig heeft om zichzelf uit het moeras te tillen.
De Eurocrisis
Terwijl het België economisch voor de wind gaat, begint het elders in de eurozone te smeulen. Griekenland moet aankloppen bij de ECB en het IMF voor hulp. Het land liep er jarenlang de kantjes af en raakt nu verzeild in een uitzichtloze besparingsspiraal. Ook Portugal en Ierland redden het niet meer op eigen kracht.
De man in de straat hoort voor het eerst de term “spread”. Die loopt schrikbarend op in Spanje en Italië. De Europese leiders proberen de brand te bezweren, maar elk initiatief schiet schromelijk tekort in de ogen van de markten nog voor het goed en wel in de stijgers staat. De federale verkiezingen van 2011 zijn een formaliteit: het Vlaams kartel haalt de beste score sinds WOII. Na 20 dagen wordt de regering Leterme II ingezworen. Nooit was een formatie korter.
Alleen is België een zeldzame oase van politieke stabiliteit. In de herfst van 2011 vallen de regeringen in Griekenland en Italië. De clown Berlusconi wordt vervangen door een technocraat, maar de honger van de markten is niet gestild. De premies die Spanje en Italië moeten betalen om te lenen, gaan door het dak. De Belgische rente houdt opmerkelijk goed stand. Er circuleren geruchten dat Duitse en Franse diplomaten werken aan een plan voor een kerneurozone, die politiek en economisch veel meer geïntegreerd is. De Europese politiek lijkt de wanhoop nabij.
Begin 2012
In een kasteel in Luxemburg onderhandelen Europees president Tony Blair, de Franse president Sarkozy en de Duitse kanselier Angela Merkel over een euroverdrag dat een enorme overdracht van soevereiniteit inhoudt en tegelijk de euro moet redden. Het gebeurt in het grootste geheim. Op een vrijdag in februari blijven de banken in Zuid-Europa dicht. Het begin van een bank holiday. Na het weekend zijn de spaartegoeden van de Spanjaarden, Italianen, Portugezen en Grieken omgezet in hun oude, nationale munten en fors in waarde verminderd.
Yves Leterme krijgt een telefoontje: “Yves, Belgium is part of the core. It was never in doubt. The Belgian government has shown remarkable leadership. We want to offer you the post of European Finance minister. Do you accept? ”