Déjà vu
26 oktober 2009
Er is niet alleen bij ons een gigantisch verschil tussen de Dorpsstraat en de Wetstraat. Het bestaat ook in Groot-Brittannië tussen The House en de vele andere, gewone houses. Het is voor politici én media een voortdurende uitdaging om de twee met elkaar te verbinden. Soms mislukt dat, tot en met. De Question Time-aflevering van de BBC, met in de hoofdrol de extreem-rechtse politicus Nick Griffin, was daarvan een mooi voorbeeld. Of over hoe politieke correctheid vrij spel laat aan wat we kunnen missen als de pest. Ik herken dat, het is een déjà vu.
Ik hoop wel dat onze goede collega’s van over het water een en ander slim zullen aanpakken. Maar te vrezen valt dat de BBC – nochtans in vele opzichten de moeder van alle openbare omroepen – zal meemaken wat ook is gebeurd bij ons in Vlaanderen. Én in Oostenrijk, én in Frankrijk.
Laat ik beginnen met het allerbelangrijkste: de BNP heeft mogen/kunnen deelnemen aan de verkiezingen. Marc Dutroux bij ons of Michel Fourniret in Frankrijk, mogen/kunnen niet op een lijst gaan staan, laat staan dat ze eigen lijsten hebben, laat nog veel meer staan dat zij in een parlement zouden zetelen. En zo zijn er bij ons en in alle andere landen nog duizenden andere mensen die dat niet mogen, na een veroordeling, tijdelijk of voor altijd. Er is zelfs ooit een minister van staat geweest die dat recht een aantal jaren is kwijt geweest.
Zo niet de BNP. De partij haalde in juni in het Europees Parlement twee verkozenen, en die zijn dus even legitiem als al die andere verkozenen. Je kan het daarmee oneens zijn, het kan zelfs immoreel zijn, maar, om het met Brassens te zeggen, c’est immorale, mais c’est comme ça.
Ik kan me voorstellen, neen, ik wéét met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, wat voor Homerische discussie er bij de BBC geweest is. Met redacties verdeeld in zwart of wit – excusez les mots – en alle tinten verstandig grijs daartussen. Sorry to say so, maar op dat moment heb je het als omroeporganisatie al zitten, ondanks de beste bedoelingen van ongeveer alle betrokkenen. Want de normale journalistieke manier van werken (eerst nieuwsgierig, en nadien de kritische tegenproef) is op dat moment al uitgesloten. De journalistiek moet het dan afleggen tegen politieke en/of morele overwegingen en doelstellingen, en dat belet journalistieke cool. Allicht heeft er ook bij de BBC iemand een vlammend pleidooi gehouden, over de morele plicht om de partij te ontmaskeren, en de mensen duidelijk te maken hoe fout ze zijn als ze daarvoor stemmen. En allicht heeft niemand op dat moment durven zeggen: moeten we niet doen wat we altijd doen? Of: in deze is alleen de wettelijkheid de leidraad. (En zoals de oude socialisten het al wisten: de wet maakt vrij.) Ook hier.
Je hebt het zitten omdat je dan eigenlijk geen gewone Question Time meer kan maken. Vergelijk eens een ‘gewone’ aflevering, met die met Griffin. Normaal worden er (doorgaans zelfs slimme en vooral nieuwsgierige) vragen gesteld, en ik ga ervan uit dat de redactie die vragen ook heel goed selecteert; nu waren de vragen veelal kreten of minstens forse statements. "Kan u zich inbeelden wat mijn ouders voor dit land hebben gedaan?", vroeg een zwarte man. Normaal stopt dan de vraag; het was ook een goede vraag geweest. Maar helaas. De man gaf het antwoord zelf. "Neen,” zei hij. “Het enige waar u goed in is, dat is de politiek en de geesten vergiftigen. Wij vinden hier in overgrote meerderheid uw gedachten verachtelijk !” Waarna groot applaus. En zo waren er nog, inclusief minister van justitie Jack Straw. Die bestond het ook om bij de allereerste vraag van het programma – waarbij uitdrukkelijk gezegd werd dat niemand de vragen vooraf kende – zijn antwoord min of meer voor te lezen, waarbij hij zichtbaar zelfs zijn bladzijde moest omslaan…
Griffin kon meestal niet eens behoorlijk antwoorden – er bestaat in Europa beter extreem-rechts – maar toch moest hij, dankzij die vragen (?), maar incasseren: niet zoals een bokser, wel zoals een winkelier, kassa-kassa. Hij moest er alleen maar voor zorgen dat hij de indruk wekte het totaal weerloze slachtoffer te zijn. Kassa-kassa.
De dag nadien kon de BNP melden dat het aantal partijleden fors was gestegen. Idem dito, letterlijk, met de partijkas. Over de kiezers durf ik niet te denken… Communicatie-experts bevestigden dat Griffin hier hoe dan ook beter van werd.
Wat mij nog bekend voorkomt? Deze Question Time had bijna drie keer zoveel kijkers als anders. Kassa-kassa ! Nog? Het optreden van Griffin krijgt de dag nadien in de kranten, ook de tabloids, de volle laag. Kassa-kassa ! Nog? Griffin liet niet na in de uitzending zelf uit te halen naar de BBC. (Terwijl die BBC net haar nek had uitgestoken om hem wél in dat programma te halen…) Kassa-kassa ! Nog eentje om het af te leren? Griffin liet niet na subtiel te verwijzen naar de rest van de Britse politiek: de zogeheten Expense Crisis, over valse of ten onrechte ingediende kostennota’s. Kassa-kassa !
Het onvolprezen Terzake toonde hoe intussen bij wijze van protest aan een Britse universiteit met eieren kon worden gegooid naar een foto van Griffin. Een daad van protest, ter symbolisering van de meest onnoemelijke weerzin. Hoewel…
Eten verspillen, zelfs simpele eieren, dat is altijd een delicate oefening. Diep in de mensen zit er iets dat zegt dat je dat nooit mag doen. Wie goed keek kon bovendien zien dat de eieren werden verkocht aan één pond per stuk. Ik vrees dat als deze beelden ook op de Britse zenders zijn getoond – en allicht is dat zo - dat Griffin zelfs daarop incasseert.
Vorige week was ik op Malta op een vergadering van omroepmensen van over de hele wereld, openbare en commerciële. Wat je als omroep moest doen met gut feelings bij de bevolking, was de vraag. Er gewoon mee doen, was de conclusie. Maar je moest eens weten hoe moeilijk dat is.
De molmail-affaire
02 oktober 2009
De Vlaamse socialisten moeten toch stilletjes beginnen oppassen. Louis Tobback is 71, en we wensen hem nog een lang en gezond leven toe, maar het staat vast dat hij over pakweg 10-15 jaar niet meer beschikbaar zal zijn om zijn partij te redden, zoals gisteren in De Zevende Dag. Het is tegelijk een gigantisch teken aan de wand dat kennelijk niemand anders in de sp.a dat nog kan. Er is één meester, en de anderen zijn veelal leerlingen of gezellen, amateurs en dilettanten.
Dat laatste schrijf ik omdat ik mild ben van nature, en door mijn leeftijd. Want Tobback zelf schrijft het toe aan domheid, en dat is veel erger. Stielkennis kan je immers verwerven; dom zijn, dat blijft.
Het lijdt voor mij overigens geen twijfel dat Tobback zijn optreden had doorgesproken met Caroline Gennez, en dat er afspraken zijn. Zo hoort dat ook, in elke goed draaiende organisatie. En dus kan hij zeggen dat in de entourage van de voorzitster moet gepoetst worden, en de voorzitster zal dat dan ook braaf doen. En dus zegt hij dat er nóg mails zijn, omdat Gennez hem dat natuurlijk zelf heeft gezegd. (En een beetje mol weet natuurlijk ook dat je zoveel mogelijk ‘materiaal’ moet verzamelen, en dat je daarna moet doseren, lossen stukje per stukje.) En dus mag Tobback oproepen tot eenheid, net omdat hij geloofwaardig is.
Terzijde, en anders dan de socialistische kopstukken, met uitzondering van Tobback, het zeggen. De mail is erger dan de mol: zonder mail(s) heeft de mol een probleem… Dat is te vergelijken met het verwijt aan de media die van de politiek een boksmatch maken. Met de beste wil van de wereld, en met al mijn ervaring: zelfs indien men dat wil, is dat niet te doen, als er niet minstens een béétje gebokst wordt. Maar dit terzijde.
Op een ander punt had Tobback nog een interessante mededeling. Hij was – alweer ! - de eerste met een échte uitleg waarom Frank Vandenbroucke niet langer minister is geworden. Alle anderen hebben de versie uit de mail van Schutyser aangenomen: Frank is maar tijdelijk weg, en hij zal later de partij nog vele diensten bewijzen. Intussen weten we (dankzij de mail en de mol) beter: dat was maar een uitleg om het dumpen van Vandenbroucke verkocht te krijgen. Vandenbroucke is done for, fini, gedaan.
Omdat hij andere opvattingen heeft dan de rest van de partij(top), zei Tobback. Net daarom had hij al een aantal keer ontslag genomen, maar had dat nadien weer ingetrokken. Als dat waar is, blijft het natuurlijk merkwaardig dat Vandenbroucke als sp.a-boegbeeld bijvoorbeeld aan Het Groot Debat heeft deelgenomen. Daar stond dus iemand die niet helemaal namens zijn partij sprak… In een handboek over Hoe Problemen Organiseren staat dat zonder twijfel bij de aanbevelingen…
Waarover dat meningsverschil gaat, krijgen we nog wel te horen, maar wie volgt, kan wel wat vinden. Vandenbroucke zit (meer dan anderen) op de zogeheten Vlaamse lijn, wat erop neerkomt dat Vlaanderen als maar meer zijn eigen ding doet, en zich net daardoor losmaakt van het federale niveau. Én – zie daarover ook zijn ophefmakende open brief in De Standaard van oktober 2004 - hij vindt dat, vanwege de vergrijzing, op het federale niveau een veel strenger begrotingsbeleid moet worden gevoerd. Dat laatste is overigens een nauwelijks impliciet verwijt aan de partijgenoot minister van Begroting die de financieel ‘betere’ jaren onder Verhofstadt niet heeft gebruikt om te sparen voor de toekomst.
Als je dus goed kijkt, is dit au fond een communautair probleem. Maar dan binnen Vlaanderen…
In die zin is dat ook geen exclusief probleem voor de socialisten. In de cd&v wou Herman Van Rompuy de samenstelling van de Vlaamse regering die het hem het makkelijkst zou maken, maar Kris Peeters besliste daar anders over. De vld zit federaal in de regering, en Vlaams in de oppositie, maar de liberale kiezers, bleek uit de vrt-peiling, hebben meer vertrouwen in de Vlaamse regering dan in de federale. Het is een kloof die met andere woorden overal te vinden is. Bart De Wever ontsnapt daaraan, en wordt er elke dag rijker van.
Dat neemt niet weg dat in deze ‘molmail’-affaire sprake is van nog een andere kloof. De kloof met de burger, zoals men dat begin jaren 90 noemde. Die tussen het politieke verhaal en de politieke werkelijkheid. Die kloof is er in de praktijk altijd geweest. Bij Plato en bij Obama, maar nieuw is dat het cynisme aan de top zodanig groot is geworden dat men dat zelf niet meer beseft.
‘De nieuwswaarde van de mail is onbestaande,’ zei Pascal Smet letterlijk in Terzake. Herhaalde ook nog eens de les van Schutyser: Frank zal de partij nog veel diensten kunnen bewijzen… Voelde dus niet dat het daarvoor niet echt het moment was. Want terwijl die mail uitgerekend gaat over het beheersen van ego’s en gretigheid, zei Smet ook nog eens dat je in de politiek niet bezig bent voor jezelf, maar voor de anderen. Ik kan me niet anders voorstellen dan dat er een schaterlach doorheen duizenden huiskamers heeft geklonken… En hier en daar ook bitterheid, bij een van zijn 3.958 kiezers.
Op www.deredactie.be kan je Smet en Tobback na elkaar bekijken. Dat maakt het verschil duidelijk tussen meesters en dappere dilettanten. Dat maakt ook duidelijk wat er nieuw is aan de oude kloof. Tobback weet nog dat de mensen schrikken als ze dat allemaal lezen; Smet wil vooral bezig zijn met de mol, en blijft dat ook voortdurend zeggen.
Het voordeel van de mail is dat kopstukken van alle politieke partijen kunnen ontdekken hoe denigrerend over hen gedacht wordt door zij die écht aan de touwtjes trekken, en hoe dat voelt.
Ik moest daaraan denken toen onlangs een jonge vrouw mij vertelde over haar engagement in de politiek. Idealistisch, maar beslist niet dom, zelfs met begrip voor compromissen, en met het inzicht dat er een verschil is tussen de leden van een partij en de kiezers, en dat dat verschil essentieel is voor hoe een partij zich opstelt. Ik was blij te horen dat dat nog bestond.
Ze had er zelfs begrip voor dat in een belangrijk dossier de (lokale) grootheden-partijgenoten op iets anders waren uitgekomen dan wat in de afdeling de dag ervoor was gezegd. Maar dat ze het ook nog eens vertikten om het nadien uit te leggen, dat vond ze wél erg.
Wat ge niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet, staat in oude boeken van christenen, boedhisten, hindoeïsten, islamieten en joden. Normen en waarden, gelijk we zeggen. Of zijn die de exclusieven geworden van conservatieven en pilarenbijters?
En terwijl ik dit schrijf, roept Frank Vandenbroucke op tot dialoog. Ook een vakman, die Vandenbroucke. Weet hoe hij in the picture moet blijven. Te vrezen valt dat Tobback er aan is voor de moeite… Kameraden, de strijd gaat voort!